नेपाल सरकार

वन तथा भू संरक्षण मन्त्रालय

वन बिभाग

जिल्ला वन कार्यालय दैलेख

  

जिल्ला बन कार्यालय दैलेख को परिचय

दैलेख जिल्लाको वनश्रोत २.१ वनको क्षेत्रफल दैलेख जिल्लाको वनको क्षेत्रफल ७८०२६ हेक्टर र चरन क्षेत्र ३६९८ हेक्टर रहेको एक तथ्याँकले देखाएको छ । तर यो तथ्याँक सन् १९७० को दशकको भएकोले भूउपयोगिता परिवर्तन भई वनक्षेत्र हाल माथि उल्लेखित तथ्याँकभन्दा कम हुन सक्ने अनुमान गरिएको छ । तर दैलेख जिल्लाको वनश्रोत सर्भेक्षण नहुँदासम्म उल्लेखित तथ्याँकलाई नै आधिकारिक मान्नु पर्ने बाध्यता छ । २.२ वनको किसिम (क) जलवायु र भौगोलिक विषमताको आधारमा डोब्रेमेज र शाक्य (१९७५) का अनुसार यस जिल्लामा मुख्यरुपमा पाइने वनको किसिम निम्न अनुसार उल्लेख गरिएको छः क्गद(त्चयउष्अब िमभअष्मगयगक दचयबम(भिबखभम जबचम(धययम ायचभकत समुन्द्र सतहबाट १००० मी. सम्मको उचाईमा रहेको यस किसिमको वनमा साल, अस्नासहित खोला किनारमा नयां माटोमा सिसौ, खयर, सिरिस, कर्मा, हल्दु समेत पाइन्छ । यस किसिमका वनक्षेत्र तल्लो डुङ्गेश्वरदेखि कालीकोटको सिमानासम्म कर्णाली राजमार्गको दायांबायांको क्षेत्र सात्तला, सिगौडी, तिलेपाटा, टुनीवगर, राकम आदि पर्दछन् । यस किसिमको वनक्षेत्र १८६५४ हे. रहेको अनुमान गरिएको छ । ीयधभच(तझउभचबतभ ःष्हभम मभअष्मगयगक बलम अयलषभचयगक जबचम(धययम ायचभकत १००० मी. देखि २००० मी. को उचाईमा पैmलिएको यस किसिमको वनमा साल र खोटेसल्ला मिश्रित रुपमा रहेको पाइन्छ । यस किसिमको वन ३७५८७ हे. क्षेत्रमा पैmलिएको छ । प्रायः पहाडी क्षेत्रमा मिश्रित खालको सल्ला र सालको वन पाइने वनक्षेत्र दुल्लु, लालीकांडा, अवलपराजुल, नौमूले, सल्लेरी, आदि क्षेत्रहरु पर्दछन । यस वनको अवस्था राम्रै देखिएको छ । सल्लाको पुनरुत्पादन संतोषजनक देखिएको छ । ग्उउभच(तझउभचबतभ ःष्हभम मभअष्मगयगक बलम अयलषभचयगक जबचम(धययम २००० मी. देखि ३००० मी. सम्मको उचाईमा ९२६९ हे. क्षेत्रमा पैmलिएको यस किसिमको वनमा लागीगुराँस, बाँझ, काफल, सल्ला, खस्रु आदि मिश्रित रुपमा पाइन्छ । यस्तो क्षेत्रमा चरिचरणले गर्दा पुनरुत्पादनमा ह्रास आएको देखिन्छ । ज्ष्नज बतिष्तगमभ अयलषभचयगक ायचभकत २५०० मी. देखि ३५०० मी.को उचाइमा रहेको यस किसिमको वनमा गोव्रेसल्ला, खस्रू, फलांट प्रजातिहरु पाइन्छ । यस किसिमको वन १०१९.०९ हे. मा रहेको छ । सो क्षेत्रमा प्रशस्त मात्रामा विभिन्न जातका उच्च लेकाली जडिवुटीहरु, झयाउ, सुगन्धवाल, पाषणवेद आदि छन् । क्जचगदक विशेष गरी झाडीदार रुपमा पाइने ज्बचम(धययम का पुनरुत्पादन भएका यस किसिमको वन कम उचाईमा २१२३ हे. मा र उच्च पर्वतमा ३९५ हे. मा रहेको छ । यस्तो उच्च हिमाली क्षेत्रमा पाइने स्तरीय काठ नपाए पनि जडिबुटीहरु प्रशस्तरुपमा पाइएको छ । काठ उत्पादनको लागि वनक्षेत्रको अवस्था सुधार गर्नु परे पनि जडिबुटीको अवस्था संन्तोषजनक पाइएको छ । (ख) व्यवस्थापनको आधारमा व्यवस्थापकीय जिम्मेवारीको आधारमा नेपालको राष्ट्रिय वनलाई (१) सरकारद्वारा व्यवस्थित वन (२) सामुदायिक वन (३) कबुलियति वन (४) संरक्षित वन र (५) धार्मिक वनको रुपमा वर्गीकरण गरिएको छ । तालिका नं. २ दैलेख जिल्लाको वनजंगल सम्बन्धी विवरण क्र.सं. वनको किसिम संख्या क्षेत्रफल (हे.) लाभान्वित घरधुरी महिला पुरुष कूलसंख्या १ सरकारद्वारा व्यवस्थित वन – ५४५४७.६ – – – – २ सामुदायिक वन ३०२ २३४७८.४० ३४५२७ – – २०७७८७ ३ कबुलियति वन ६६ ३९६.६८ ७३९ २३०० २३९५ ४६९५ ४ संरक्षित वन – – – – – – ५ धार्मिक वन – – – – – – (ग) भू–स्वामित्वको आधारमा नेपालमा भू–स्वामित्वको आधारमा वनलाई (क) राष्ट्रिय वन र (ख) निजी वन गरी २ किसिमले वर्गीकरण गरिएको छ । दैलेख जिल्लामा राष्ट्रिय वन र निजी वनको तथ्याँक निम्न अनुसार छः ड्ड राष्ट्रिय वनः ७८०२६ हे. ड्ड निजी वन (दर्तावाला)ः ६.५ हे. (संख्या ५ वटा) अनुसन्धान र तथ्याँकको अभाव रहेता पनि स्थलगत अवलोकन तथा भ्रमणहरुको आधारमा त्चभभ च्भकयगचअभक इगतकष्मभ तजभ ँयचभकत ९त्च्इँ०को अवस्था राम्रो रहेको देखिन्छ । (घ) वनको संरचनाको आधारमा ड्ड पहाडी सालको वन ड्ड खोटे सल्लाको वन ड्ड गुराँसको वन ड्ड उत्तीसको वन ड्ड अन्य प्रजातिको वन ड्ड झाडी बुट्यान र घाँसे मैदान